Yapay Zekâ Pedagojisi

Bu eserin hazırlanmasında üretken yapay zekâ araçlarından yararlanılmıştır.

ÖNSÖZ
İnsanlık tarihi boyunca eğitim, bireyin ve toplumun kendini inşa etme sürecinin
en temel dayanağı olmuştur. Ancak bugün, içinde bulunduğumuz dijital
dönüşüm ve özellikle yapay zekâ teknolojilerindeki sıçramalı gelişim, eğitimi
yalnızca araçsal bir yenilenmenin değil, köklü bir paradigma değişiminin
eşiğine getirmiştir. Bilginin üretiminden aktarımına, öğrenmenin doğasından
öğretmenin kimliğine kadar her unsur, yapay zekânın sunduğu olanaklar ve beraberinde
getirdiği etik sorumluluklar çerçevesinde yeniden tanımlanmaktadır.
Elinizdeki bu çalışma, yapay zekânın eğitimdeki rolünü “teknolojik bir eklenti”
olmanın ötesinde, bütüncül bir Yapay Zekâ Pedagojisi perspektifiyle ele alma
çabasının bir ürünüdür. Kitabın temel motivasyonu, yapay zekâ çağında eğitimin
insani, etik ve pedagojik özünü koruyarak bu yeni zekâ ortağıyla nasıl daha nitelikli,
kapsayıcı ve anlamlı öğrenme ağları kurabileceğimizi sorgulamaktır. Yapay
zekâ pedagojisi, teknolojinin ne yapabildiğinden ziyade, pedagojik amaçların teknolojiyi
nasıl yönlendirmesi gerektiği sorusuna odaklanmaktadır.
Kitabın 15 bölüme yayılan yolculuğu, yapay zekâ pedagojisinin kuramsal
temellerinden başlayarak öğretim tasarımı, bilişsel süreçler, sosyal-duygusal öğrenme
ve öğretmen kimliği gibi kritik duraklardan geçmektedir. Her bölüm,
yapay zekânın öğrenmeyi kişiselleştirme ve verimliliği arttırma potansiyelini
kabul ederken aynı zamanda veri mahremiyeti, algoritmik adalet, insan özerkliği
ve etik yönetişim gibi vazgeçilmez sınırları hatırlatmaktadır. Eserin sonunda
sunulan “Sistem Dinamiği Eğitimi (SDE)” önerisi ise tüm bu tartışmaları,
karmaşıklık ve sistem düşüncesi ekseninde yeni bir eğitim paradigması içinde
sentezlemeyi amaçlamaktadır.
Bu kitap, yapay zekâyı eğitimin tek öznesi hâline getiren teknolojik iyimserliğe
veya onu bütünüyle reddeden eleştirel kuşkuculuğa karşı, “pedagojinin
yön verdiği bir yapay zekâ” anlayışını savunmaktadır. Amacımız, eğitimcilerin,
araştırmacıların, politika yapıcıların ve öğrencilerin bu karmaşık dönüşüm sürecinde
yollarını bulmalarına yardımcı olacak kavramsal bir harita ve uygulamaya
dönük bir rehber sunmaktır.
Yapay zekâ sistemleri ne kadar gelişirse gelişsin, eğitimin merkezinde her
zaman bir insanın bir başka insana dokunuşu, bir merakın uyandırılması ve ortak
bir gelecek kurma iradesi yer alacaktır. Bu çalışmanın, yapay zekâ ile zenginleşen
ama insanî değerlerle köklenen bir eğitim geleceğine mütevazı bir katkı
sunmasını temenni ediyorum.
Eserin pekiştirilmesine destek veren dostlarıma ve bilim insanlarına teşekkür
ederim.
Bu kitabımı rahmetli Annem Kâmile Hanım ve Babam Ali Turgut Bey
başta olmak üzere tüm pak atalarıma; evlatlarım Fatma Betül, Sefer Sani ve Tuba
Gül’e; torunlarım Canfeza, Yavuz Selim ve Nihan başta olmak üzere gelecek neslime
“fayda sağlamasını ümit ettiğim iyilik” olarak adıyorum.
Her şeyi hakkıyla bilen Allah’tır,
O’na sonsuz şükürler olsun.
16 Ağustos 2026, Erzurum
Prof. Dr. Aslan GÜLCÜ